گروه وکلای رسمی مفتخر است که پیش قراول در ارائه منابع آموزشی ناب آزمون کارآموزی وکالت و قضاوت می باشد، برای موفقیت با ما همراه باشید.
منابع آزمونی حقوق تجارت بدین شرح تقدیم می گردد.
1- موضوع حقوق تجارت
2- شرکت های تجاری
3- تشکیل شرکت های تجاری
4- تصمیم گیری در شرکت های تجاری
5- اندوخته قانونی
6- اسناد تجاری «1»
7- اسناد تجاری «2»
8- ورشکستگی

شرکت های تجاری: تعریف: نهادی است دارای شخصیت حقوقی که 2 یا چند شخص به موجب قراردادی و با در میان گذاشتن سرمایه ای آن را تشکیل می دهند و با انجام فعالیت خاص سود و زیان آن را بین خود تقسیم می کنند.
عناصر شرکت های تجاری:
1- تعداد شرکا
2- شخص
3- قرارداد شرکت
1- تعداد شرکا: تعداد شرکا در شرکت حتماً می بایست 2 شریکی باشد ولیکن حداکثری در این خصوص وجود ندارد که در شرکت های مختلف بدین شرح است:
الف: حداقل 2 شریک در شرکت های تضامنی و شرکت نسبی و شرکت با مسئولیت محدود و شرکت مختلط غیر سهامی
ب- حداقل 3 شریک در شرکت سهامی خاص
ج- حداقل 4 شریک در شرکت مختلط سهامی
د- حداقل 5 شریک در شرکت سهامی عام
ه- حداقل 7 شریک در شرکت تعاونی
2- شخص: شخص اعم از حقیقی و یا حقوقی
نکته 1- امکان دارد همه شرکاء شرکت حقوقی باشند.
نکته 2- امکان دارد همه شرکاء شرکت حقیقی باشند.
نکته 3- امکان دارد در شرکتی بعضی از شرکاء حقوقی و برخی دیگر حقیقی باشند.
3- قرارداد شرکت: قرارداد شرکت همان اساسنامه یا شرکت نامه محسوب می شود.
نکته 1- شرکت تجاری قهری نداریم بر خلاف شرکت مدنی موجود در قانون مدنی.
نکته 2- همواره تشکیل شرکت تجاری ارادی است یعنی به صورت قراردادی می باشد بر خلاف شرکت مدنی موجود در قانون مدنی که می تواند قهری باشد.
قرارداد شرکت یک عقد تشریفاتی است چرا که نیازمند ثبت است و می بایست:
1- با رعایت تمامی قواعد عمومی قراردادها باشد.
2- با رعایت قواعد خاص حقوق تجارت باشد که این قواعد عبارتند از:
الف- کتبی باشد.
ب- عقد عینی هستند یعنی قبض شرط صحت است یعنی گاهی قبض بعض سهم الشرکه و گاهی قبض کل سهم الشرکه
ج- ثبت شود.
نکته 1- در نظام حقوقی ما شرکت تک شریک نداریم و تنها شرکتی که می تواند 1 شریک داشته باشد شرکت دولتی است همچون شرکت نفت، بانک ملی، بیمه ایران و...
نکته 2- شرکت دولتی شرکتی است که حداقل بیش از 50 درصد آن متعلق به دولت باشد.
سرمایه: تمامی شرکت ها سرمایه می خواهند، شرکا سرمایه را می آورند و از محل آورده های شرکا سرمایه به وجود می آید.
آورده: آنچه شرکاء به شرکت می آورند ممکن است به 2 صورت باشد.
1- نقدی باشد.
2- غیر نقدی باشد که به صورت
الف- مال مادی اعم از منقول و غیر منقول
ب- مال غیر مادی که ارزش اقتصادی دارد ولی قابل اشاره یا رویت نیست همانند حق تألیف، حق اختراع، طلب، سرقفلی، آوردن طرح صنعتی و...
ج- کار، فعالیت و تجربه
نکته- در آزمون کانون وکلا همه موارد فوق الذکر به عنوان آورده مورد قبول است ولیکن در آزمون ارشد مال غیر مادی را به عنوان آورده مورد قبول نیست.
فعالیت موضوع شرکت:
الف- غیر تجاری که شکلاً تجاری هستند همانند شرکت سهامی عامی و شرکت سهامی خاص و شرکت تعاونی
ب- تجاری که موضوعاً تجاری هستند بدین شرح که اعمال شرکت موضوع ماده 2 قانون تجارت باشد.
نکته 1- بعضی از شرکت ها حتماً باید موضوع شرکت آنها تجاری باشد همانند شرکت تضامنی و شرکت نسبی و شرکت با مسئولیت محدود و ....
نکته 2- بعضی از شرکت ها موضوع آنها ممکن است تجاری نباشد همانند شرکت تعاونی و شرکت سهامی.

تقسیم سود و زیان: شیوه تقسیم
الف- قاعده این است که به نسبت سرمایه «سهم و یا سهم الشرکه»
ب- شرط خلاف که به 2 دسته تقسیم می شود:
1- می تواند محرومیت بعضی از شرکا باشد که این شرط هم باطل است و هم مبطل عقد است چرا که مخالف مقتضای عقد شرکت است.
2- محدودیت در سهم بعضی از شرکا که این شرط فاقد اشکال است چرا که این شرط مخالف مقتضای اطلاق عقد است.
نکته- اطلاق عقد اقتضا دارد که همه شرکا به نسبت سرمایه سهم ببرند یعنی می توان شرط خلاف نمود.
شخصیت حقوقی: تمامی شرکت های تجاری دارای شخصیت حقوقی می باشند بدین معنی که شخصیت مستقل از شرکا دارند.
نکته 1- ثبت شرکت الزامی است و ضمانت اجرای عدم ثبت ممکن است اعمالش باطل شود و بطلان شرکت نیست.
نکته 2- اگر شرکت به ثبت نرسد مدیرانش مجازات می شوند و اگر دادستان درخواست کند دادگاه حکم به انحلال شرکت می دهد و اگر هم دادستان درخواست نکند منحل نمی شود.
آثار شخصیت حقوقی:
1- نام مستقل
2- دارایی مستقل
3- اهلیت مستقل
4- اقامتگاه مستقل
5- تابعیت
1- نام مستقل: تمام اشخاص حقوقی می بایست دارای اسم باشند این نام با عنوان یا ماهیت فرق دارد بدین شرح که نام شرکت ممکن است ایران خودرو و یا... باشد و عنوان شرکت ممکن است شرکت سهامی یا شرکت تضامنی و... باشد.
نکته- نام شرکت لازم نیست حتماً با فعالیت شرکت مرتبط باشد و می تواند کاملاً فانتزی باشد و...
2- دارایی مستقل: از سرمایه شرکت که توسط شرکا آورده شده است به وجود می آید و دیگر ملک شرکا نیست و بلکه در مالکیت شرکت قرار می گیرد.
نکته 1- هر شریک که دارائی به شرکت می آورد حقی با عنوان سهم و یا سهم الشرکه ایجاد می شود.
نکته 2- دارائی حقی است ماهیتاً دینی و منقول
نکته 3- هر شریک در صورت انحلال شرکت و تصفیه بدهی شرکت از باقیمانده دارائی سهم خواهند برد.
3- اهلیت مستقل: مطابق ماده 588 قانون تجارت شخص حقوقی می تواند دارای همه حقوق اشخاص حقیقی باشد مگر حقوق خاص انسان همانند بنوت و ابوت و...
نکته- اهلیت شرکت های تجاری در حدود موضوع شرکنت ومحدود به موضوع مندرج در اساسنامه است.
4- اقامتگاه مستقل: تمام اشخاص اعم از حقیقی و حقوقی باید اقامتگاه داشته باشند.
در ماده 1002 قانون مدنی مرکز عملیات آنها به عنوان اقامتگاه محسوب و در ماده 590 قانون تجارت اداره شرکت «مرکز اصلی شرکت» به عنوان اقامتگاه محسوب شده است، آیا این 2 ماده تناقض داشته و خاص مؤخر ناسخ عام مقدم است؟
در پاسخ گفتنی است مطابق قاعده فقهی الجمع مهما الی امکن طرح، جمع بین 2 چیز بهتر از نفی یکی از آن دو می باشد که با این توصیف می توان اقامتگاه شرکت را مرکز اداره یا مرکز اصلی شرکت دانست.
5- تابعیت: مطابق ماده 591 قانون تجارت هر شخص می بایست دارای تابعیت باشد از جمله شرکت های تجاری که از این قاعده مستثنی نمی باشند.
نکته 1- تابعیت شرکت تابع اقامتگاه شرکت است و تابعیت مملکتی را دارند که اقامتگاه شرکت آنجا است.
نکته 2- تغییر اقامتگاه و تابعیت، تابع قواعد تغییر اساسنامه است.
تغییر ممکن است در اقامتگاه و یا تغییر در تابعیت باشد بدین شرح:
الف- اقامتگاه:
1- در داخل کشور که با ممنوعیت مواجه نیست و مجاز است البته تابع تغییر اساسنامه است و می بایست در مجمع عمومی فوق العاده به تصویب برسد
2- به خارج از کشور تابع تغییر تابعیت است.
ب- تابعیت:
1- در شرکت های سهامی و شرکت تعاونی مطلقاً ممنوع است «شرکت های سهامی به موجب ماده 24 لایحه و شرکت های تعاونی به موجب تبصره ماده 5 بخش تعاون تغییر تابعیت حتی با اتفاق آراء ممنوع است.»
2- در سایر شرکت های تجاری با اتفاق آراء می تواند تغییر تابعیت دهند البته مشروط به اینکه همه شرکا به اتفاق آراء اعلام رضایت نمایند.
زوال شخصیت حقوقی: شرکت بدون شخصیت حقوقی وجود ندارد و هر شرکتی که منحل می شود تصفیه دارائی اش شروع می شود تا اینکه روزی خاتمه تصفیه اش اعلام شود.
شخصیت حقوقی شرکت با انحلال از بین نمی رود بلکه شخصیت حقوقی اش در دوره تصفیه باقی است و با ختم تصفیه زوال میابد.
شخصیت حقوقی شرکت: شخصیت حقوقی شرکت در دوران تصفیه کامل نیست و فقط جهت خاتمه دادن به کارهای جاری و انجام تعهدات قبلی باقی می ماند، بنابراین نمی تواند قرارداد و پروژه جدید منعقد نماید مگر برای اجرای تعهدات قبلی لازم باشد.
نکته 1- در دوران تصفیه می توان علیه شرکت اقامه دعوا نمود.
نکته 2- در دوران تصفیه شرکت می تواند علیه ثالث و... اقامه دعوا نماید.

تقسیم بندی شرکت ها:
1- شرکت اشخاص
2- شرکت سرمایه
3- شرکت مختلط
1- شرکت اشخاص: شرکت اشخاص که شامل شرکت تضامنی و شرکت نسبی است مسئولیت شرکا نامحدود است و شخصیت شرکا مهم است.
نکته 1- فوت و حجر هر کدام از شرکا خود به خود موجب انحلال شرکت است.
نکته 2- انتقال سهم الشرکه منوط به موافقت همه شرکا است بدین معنی که شرکا در انتقال سهم الشرکه آزاد نیستند.
نکته 3- قاعده این است که طلبکاران شرکت ابتدا به خود شرکت مراجعه کنند و طلبشان را مطالبه نمایند و بعد از رجوع به شرکت و عدم کفایت دارایی طلبکاران حق رجوع به شرکا را دارند و می توانند طلب خود را وصول کنند.
2- شرکت سرمایه: شرکت سرمایه که شامل شرکت سهامی عام و شرکت سهامی خاص و شرکت با مسئولیت محدود است مسئولیت شرکا محدود به میزان سرمایه آن ها در شرکت است و اگر دارائی شرکت کفاف پرداخت قروض را نداشته باشد شرکا در مقابل دیون مسئولیتی ندارند یعنی مسئولیت شرکا فقط فقط محدود به آورده است.
نکته 1- فوت و حجر هر کدام از شرکا تأثیری در انحلال شرکت ندارد.
نکته 2- اصل بر آزادی نقل و انتقال است و رضایت شخصی لازم نیست مگر در شرکت های با مسئولیت محدود که رضایت اکثریت شرکا که دارای 3/4 سرمایه هستند لازم است.
نکته 3- قاعده این است که طلبکاران شرکت ابتدا به خود شرکت مراجعه کنند و طلبشان را مطالبه نمایند و بعد از رجوع به شرکت و عدم کفایت دارایی طلب آنها غیر قابل وصول می ماند.
3- شرکت مختلط: شرکت مختلط که شامل شرکت مختلط غیر سهامی و شرکت مختلط سهامی است و می توانند به تناسب و ماهیت شرکت دارای 2 چهره فوق الذکر باشند یعنی بعضی از شرکا آن مسئولیت نامحدود دارند و بعضی از شرکا آن مسئولیت محدود دارند.
نکته 1- شرکت مختلط غیر سهامی با حداقل 2 شریک تشکیل می شود.
نکته 2- در شرکت مختلط غیر سهامی جمع بین شرکت تضامنی و شرکت با مسئولیت محدود است بدین شرح که بعضی از شرکا شرکت به صورت تضامنی و برخی دیگر با مسئولیت محدود می باشند.
نکته 3- شرکت مختلط سهامی با حداقل 4 شریک تشکیل می شود.
نکته 4- در شرکت مختلط سهامی جمع بین شرکت تضامنی و شرکت سهامی است بدین شرح که بعضی از شرکا به صورت تضامنی و بعضی دیگر سهامی می باشند.
نکته 5- در شرکت های مختلط سهامی و شرکت های مختلط غیر سهامی اگر دارایی شرکت کافی نباشد طلبکاران می توانند به شرکا ضامن رجوع نموده و کل طلبشان را وصول نمایند و لیکن به شرکا غیر ضامن نمی توانند رجوع نمایند.
نکته 6- در شرکت های مختلط سهامی و شرکت های مختلط غیر سهامی اداره شرکت بر عهده شرکا ضامن است و سایر شرکا نه حق اداره کردن دارند و نه تکلیف اداره کردن شرکت را.
نکته 7- اگر بخواهیم شرکت های مختلط سهامی و شرکت های مختلط غیر سهامی را در دسته بندی شرکت های سرمایه و اشخاص قرار دهیم باید شرکت مختلط غیر سهامی را جزء شرکت اشخاص بدانیم و شرکت مختلط سهامی را جزء شرکت سرمایه بدانیم.
منظور از نامحدود: منظور از نامحدود این است که طلبکاران می توانند از باقی اموال شریک طلبشان را استیفاء نمایند که در شرکت ها بدین شرح است:
1- شرکت تضامنی: هر یک از شرکا مسئول پرداخت تمام قروض است «نامحدود و تضامنی»
2- شرکت نسبی: مسئولیت هر یک از شرکا به نسبت سرمایه ای است که در شرکت قرار داده است «نامحدود و نسبی»
خصوصیات شرکت تضامنی:
1- حداقل با 2 شریک تشکیل می شود و در ماده 116 قانون تجارت آمده است.
2- موضوع فعالیتش الزاماً تجاری است.
3- هر یک از شرکا مسئول پرداخت تمام قروض شرکت است «نامحدود و تضامنی».
4- اگر شرط شود که بعضی از شرکا یا تمام آنها مسئولیت تضامنی نداشته باشند این شرط در مقابل اشخاص ثالث باطل است.
5- اگر یکی از شرکا تمام قروض را پرداخت نمود می تواند به سایر شرکا به نسبت سهم مراجعه نماید.
6- مسئولیت شرکا شرکت تضامنی در مقابل طلبکاران تضامنی است اما در رابطه با خودشان «شریک در مقابل شریک» نسبی است یعنی به نسبت سهم هر یک حق رجوع دارد.
خصوصیات شرکت نسبی:
1- حداقل با 2 شریک تشکیل می شود و در ماده 183 قانون تجارت آمده است.
2- موضوع فعالیتش الزاماً تجاری است.
3- در شرکت نسبی مسئولیت شرکا نامحدود و نسبی است یعنی اگر دارایی شرکت برای پرداخت قروض کافی نباشد هر شریک مسئول کل قروض نیست بلکه به نسبت سرمایه خود در شرکت به کل سرمایه شرکت مسئول پرداخت قروض است.
نکته- تفاوت شرکت تضامنی و شرکت نسبی فقط در میزان مسئولیت شرکا است.
لزوم و تأثیر ثبت در شخصیت حقوقی شرکت ها:
1- در شرکت های تجاری مطابق ماده 195 قانون تجارت ثبت آن الزامی است و عدم ثبت آن باعث بطلان عملیات شرکت می شود و عدم ثبت باعث بطلان شرکت نمی باشد ولیکن شرکت به محض تشکیل و قبل از ثبت نیز دارای شخصیت حقوقی می شود.
2- مؤسسات و تشکیلات غیر تجاری مانند انجمن ها، کانون ها، انجمن بازنشستگی و... الزاماً باید به ثبت برسند و با ثبت در دفتر ثبت شخصیت حقوقی میابند یعنی از تاریخ ثبت شخصیت حقوقی میابند.
3- مؤسسات دولتی و بلدی «شهری» مانند شهرداری و زیر مجموعه هایش و... به محض ایجاد دارای شخصیت حقوقی می شوند و نیاز به ثبت ندارند.

نکته 1- قانون تجارت مصوب 1313 است و دارای 600 ماده است.
نکته 2- ماده 21 تا 93 مربوط به شرکت های سهامی است که در لایحه اصلاح قسمتی از قانون تجارت مصوب 1347 اصلاح و 300 ماده شد و از 1348/01/01 لازم الاجرا گردید و هر جا قانون تجارت به غیر از شرکت سهامی به مواد 21 تا 93 ارجاع داده است این مواد نسبت به دیگر شرکت ها اجرا می شوند ولی برای شرکت های سهامی مطلقاً غیر قابل اجرا است.
نکته 3- هیچ شخص حقوقی مستثنیات دین ندارد و نمی تواند تقاضای اعسار دهد.


روابط عمومی گروه وکلای رسمی